admin
De feiten: Veel gesomber over de Europese defensiegereedheid
Bron: ANP, Europese Rekenkamer, Rijksoverheid
Het is hoogst onzeker of de Europese Unie in 2030 wel defensieparaat is, zoals het zich heeft voorgenomen. Dat concludeert de Europese Rekenkamer in een op donderdag 3 september verschenen analyse.
Het ontbreken van een effectief, van bovenaf gestuurd EU-planningsproces, in combinatie met onvoldoende coördinatie tussen EU- en nationale financieringsstromen, leidt tot opgeknipte investeringen, overlappingen of tekortkomingen in de capaciteit. Er dreigen knelpunten te ontstaan ‘op het gebied van materialen, essentiële componenten of geschoold personeel’. Bovendien wordt onvoldoende geld gereserveerd ‘om de overeengekomen defensieprioriteiten aan te pakken en de gestelde doelen te bereiken, zoals bijvoorbeeld op het gebied van militaire mobiliteit’.
Waarom 2030? Veel analisten en militairen hebben ervoor gewaarschuwd dat Rusland in dat jaar klaar is om Europa grootschalig militair te testen (zie ook ‘Wie zegt wat over het jaar 2030?’).
De Europese Commissie berekende in maart 2025 dat de komende jaren 800 miljard euro nodig is voor de noodzakelijk geachte herbewapening. In 2030 moet er voldoende capaciteit zijn om tegenstanders af te schrikken en dient de defensie-industrie goed te draaien, zei voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen vorig jaar maart.
De gecombineerde defensie-uitgaven van de EU-landen zijn tussen 2020 en 2025 met bijna 80 procent gestegen, meldt de Rekenkamer. Dit geld wordt gebruikt voor het vergroten van de militaire capaciteit , maar ook voor steun aan Oekraïne.
‘Hoewel de EU en haar lidstaten geleidelijk sterkere actoren binnen de NAVO kunnen worden, zal het een uitdaging zijn om uiterlijk in 2030 strategische autonomie te bereiken en onafhankelijk zeer intensieve militaire operaties te kunnen ondersteunen.’ Het jaarlijkse verslag over de defensieparaatheid van de EU, dat in oktober wordt verwacht, zal de eerste gegevens over de vooruitgang bevatten.
En hoe zit het in Nederland? Daar is de Wet op de defensiegereedheid, waarmee het kabinet in de zomer van 2025 kwam, nog niet eens aangenomen. Het wetsvoorstel is pas op 24 juni 2026 officieel ingediend in de Tweede Kamer, na kritiek van de Raad van State dat de wet alleen werkt als er genoeg maatschappelijk draagvlak is.
De wet moet de krijgsmacht in staat stellen zich voor te bereiden op grootschalige conflicten. Zo dwingt het wetsvoorstel af dat er meer en reëler kan worden geoefend op Nederlands grondgebied. Hiervoor claimt Defensie extra fysieke ruimte (denk aan munitiedepots, laagvlieggebieden en oefenterreinen). Daar is veel weerstand tegen onder de bevolking.
Het defensiebudget stijgt deze kabinetsperiode versneld naar 2,8 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Er wordt geïnvesteerd in zwaar materieel, zoals extra F-35 gevechtsvliegtuigen en amfibische transportschepen (samen met het Verenigd Koninkrijk), en de vervanging van radarvliegtuigen. Daarnaast wordt ingezet op gezamenlijke Europese munitieproductie. Zo leidt Nederland met Duitsland, Polen en Zweden de bouw van een onderhoudsfaciliteit voor Patriot-raketten (PAC-3) en worden met Duitsland nieuwe Stinger-luchtdoelraketten geproduceerd.
Op 5 september verscheen ook de Economische Beleidsanalyse (EBA) Defensie-industrie, die ook al sombert over de Europese defensiegereedheid. Dit onafhankelijke rapport met de titel ‘Met markt en macht opschalen’ is gemaakt in opdracht van het kabinet. Behalve voor meer Europese samenwerking en een actievere, meer sturende overheid pleit het rapport voor meer innovatie.
‘Kleine en middelgrote bedrijven hebben vaak goede ideeën, maar het duurt te lang voordat de technologie bij de krijgsmacht terechtkomt.’ Ook zijn de regels te ingewikkeld en bedrijven te afhankelijk van buitenlandse grondstoffen. Dit vraagt samenwerking met de industrie en kennisinstellingen, internationale partners en andere ministeries.
Het kabinet komt in november met het Nationaal Programma Defensie Industrie en Innovatie.
Wie zegt wat over 2030?
Bron: EEAS, HLN, Reuters, Ministerie van Defensie
- Bruno Kahl (chef Duitse geheime dienst BND): ‘De Russische strijdkrachten moeten qua personeel en materieel uiterlijk tegen het einde van dit decennium in staat zijn om een aanval tegen de NAVO uit te voeren. We weten vrij zeker, en we hebben inlichtingen die dat aantonen, dat Oekraïne slechts een stap is op de reis naar het westen.’
- De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius zei: ‘We moeten ons voorbereiden op een potentiële Russische aanval zo rond 2030. (…) Als we de dreiging negeren simpelweg omdat deze ons een ongemakkelijk gevoel geeft, zal zij niet verdwijnen, maar juist groeien.’
- Andrius Kubilius (EU-commissaris voor Defensie en Ruimte): ‘We moeten overstappen van geleidelijke verbeteringen naar een big bang-aanpak bij het versterken van onze defensiecapaciteiten. De belangrijkste vraag is of we genoeg politieke wil hebben om onszelf te beschermen.’ Over het EU-plan voor defensidegereedheid in 2030 zei hij: ‘Vandaag is de dag van levering. Onze routekaart zal Europa gidsen om defensieparaat te zijn tegen 2030.’
- Frederik Vansina (generaal en Belgische legerchef): ‘2030 wordt een gevaarlijk jaar voor Europa. Wat gaat Poetin na een vredesakkoord doen met zijn leger van 700.000 gevechtsgeharde soldaten, zijn oorlogseconomie en zijn retoriek over een nieuw Russisch Rijk?’
- Viktor Sobolev (Russisch parlementslid en luitenant-generaal b.d.) zei onlangs: ‘Tegen 2030 moeten we de speciale militaire operatie in Oekraïne volledig hebben afgerond. Afronden, zoals de president al zei, met de overwinning van onze strijdkrachten — een absolute overwinning.’
- Minister Dilan Yeşilgöz van Defensie (VVD) over de EBA: ‘Oorlog is terug in Europa. Om Nederland veilig te houden moeten we investeren in onze veiligheid en onze defensie-industrie. Deze analyse laat zien wat daarvoor nodig is. Meer innovatie, samenwerken in Europa en een overheid die doet wat nodig is.’
EW’s visie: Iedereen wil veiligheid, maar liever niet in de eigen achtertuin
Door: René van Rijckevorsel
Het jaar 2030 lijkt voor iedereen nog lichtjaren weg (maar is dat niet) en de Rus is vanuit Madrid, Lissabon of Dublin (en ook Amsterdam) gezien een wel heel verre bedreiging (maar is dat niet).
De retoriek van sommige politici en de rapporten uit Brussel, Berlijn en Den Haag is angstaanjagend, maar achter de verklaringen over ‘oorlogsparaatheid’ en ‘big bang-aanpakken’ schuilt een ongemakkelijke waarheid: het Europese defensiebeleid is een gefragmenteerde, bureaucratische lappendeken. Met gereedheid heeft het allemaal nog niks te maken.
Experts (zoals de denktank Clingendael en de Europese Rekenkamer) wijzen er voortdurend op dat Europa te veel verschillende wapensystemen gebruikt. De Russische oorlogseconomie produceert sneller munitie en materieel dan heel Europa en de Verenigde Staten samen kunnen leveren aan Oekraïne. Europa schakelt traag over op langetermijncontracten met de industrie.
Ook de bevolking van de verwende westerse landen werkt niet bepaald mee. Iedereen wil veiligheid, maar liever niet in de eigen achtertuin. Dat het rapport van de Rekenkamer nauwelijks aandacht kreeg in de media, is veelzeggend. Voor de gemiddelde West-Europeaan is defensie geen prioriteit, zolang het dappere Oekraïne het gevecht tegen de Russen voert.
Soms ga je bijna hopen op een grootschalige Russische provocatie in Europa (in plaats van wat drones op de luchthaven van Leipzig), zodat niet-samenwerkende landen, generaals, politici en de vakentievierende West-Europeanen eindelijk eens wakker worden.
