admin
In de afgelopen dagen heeft de Amerikaanse president Donald Trump één ding duidelijk gemaakt: de militaire operatie in Venezuela was het begin van een grotere campagne om heer en meester te worden op het westelijk halfrond. Sinds dit weekend heeft hij gedreigd met militair ingrijpen in Colombia, Cuba, Mexico en NAVO-partner Groenland. Deskundigen zien hierin een definitieve breuk met de liberale wereldorde die de VS zelf zorgvuldig heeft opgebouwd.
Trumps dreigementen passen binnen de nieuwste Amerikaanse veiligheidsstrategie. Die stelt dat het niet alleen rechtmatig, maar ook noodzakelijk is dat de VS de touwtjes in Noord- en Zuid-Amerika strak in handen heeft. “De Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond zal nooit meer ter discussie staan”, zei Trump zaterdag na de aanval op Venezuela.
Nationale belangen
De Amerikaanse president promoot hiermee een wereldorde waarbij de grootste machthebbers de wereld verdelen in invloedssferen, ziet hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga. Een wereldbeeld dat haaks staat op het liberale denken dat we kennen sinds de Tweede Wereldoorlog. “Amerika heeft die internationale orde zelf gestalte gegeven met het opzetten van instituties als de Verenigde Naties, het IMF, de NAVO. Al die instituten en het internationaal recht worden nu terzijde geschoven.”
Zo trekt de VS zich nu ook terug uit tal van internationale organisaties, waaronder 31 van de Verenigde Naties. Het gaat dan om organisaties die zich richten op samenwerking op het gebied van klimaatverandering, vrede en democratie. Volgens het Witte Huis handelen de organisaties “in strijd met de nationale belangen van de VS”.
Met deze nieuwe koers volgt Trump de lijn van de Chinese leider Xi Jinping en de Russische president Vladimir Poetin, die al langer een wereldorde nastreven waarin de macht van de sterkste geldt. Na een jaar waarin het Amerikaanse buitenlandbeleid vooral bestond uit dreigende taal, lijkt Trump dit spel nu daadwerkelijk mee te spelen.
Volgens analisten is de operatie in Venezuela niet los te zien van de belangen die China en Rusland in de afgelopen jaren hebben opgebouwd in Latijns-Amerika, waaronder in Venezuela. China was een belangrijke wapenleverancier en de grootste investeerder in Venezolaanse olie. Rusland verkocht onlangs nog luchtafweersystemen aan het regime van president Nicolás Maduro.
‘Vijandige buitenlandse machten’
Trumps ingrijpen in de regio is duidelijk ook bedoeld om de invloed van die andere grootmachten te elimineren. Zonder China en Rusland expliciet te noemen, zei Trump afgelopen zaterdag: “Onder het bewind van Maduro bood Venezuela steeds vaker onderdak aan vijandige buitenlandse machten.”
Nu Maduro gevangen zit in de VS, zijn China en Rusland een bondgenoot in Zuid-Amerika kwijt. “China zal in eerste instantie niet blij zijn geweest”, zegt Steve Tsang, politicoloog en directeur van een groot China-instituut in Londen. “Venezuela was een belangrijke uitvalsbasis voor Xi in zijn pogingen de invloed in Latijns-Amerika uit te breiden, midden in de achtertuin van de VS.”
“Maar Trump heeft ook chaos veroorzaakt binnen de liberale internationale orde en daarmee feitelijk aangetoond dat die orde een mythe is”, zegt Tsang. “Dit geeft Xi ruimte om zijn eigen wereldbeeld te promoten waarin Chinese belangen centraal staan.”
Rusland in verlegenheid
Poetin heeft nog niet gereageerd op de gevangenneming van zijn oude vriend Maduro, maar Russische bloggers hebben zich wel kritisch uitgelaten. Oók over hun eigen regering. Ze hekelen het feit dat de Russische investeringen in Venezuela, vooral in de vorm van wapens, niet konden voorkomen dat de Amerikanen in slechts enkele uren de president wisten te arresteren.
Extra pijnlijk is dat Rusland hetzelfde wil doen met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, maar dat is na vier jaar nog altijd niet gelukt. “Dit brengt de ineffectiviteit van het Russische leger, het politieke systeem en het regime aan het licht”, zegt Aleksandr Astrov, een Russische politicoloog die in Wenen onderzoek doet naar de verschuivende wereldorde.
Volgens Astrov is Poetin in zijn eigen val gelopen. “Jarenlang heeft hij gezegd: ‘Vergeet al die waarden. De wereld is ingericht op geweld en militaire macht’. Maar nu blijkt dat hij juist die macht mist om respect af te dwingen.”
‘Diep tragisch’
Hoogleraar Osinga noemt het “diep tragisch” dat de wereld “terugkeert naar een tijdperk dat we dachten te hebben achtergelaten”. “Amerika breekt actief de fundamenten af waar het zijn machtspositie juist aan te danken heeft. Alle Amerikaanse presidenten tot aan Trump geloofden in het belang van allianties, internationale organisaties en het internationaal recht. Dat is weg onder Trump.”
